Một số điểm mình muốn đính chính trước khi đi vào chủ đề chính:
- Người thợ được đề cập trong bài viết là người sửa xe nói chung, là anh em kỹ thuật hay những người cố vấn kỹ thuật ở xưởng dịch vụ. Hoặc những người làm công việc hỗ trợ sửa chữa, tư vấn sửa chữa của hãng, của nhà máy. Nếu bạn không phải những người trên, bạn vẫn có thể tham khảo bài viết nếu thấy có giá trị.
- Mục đích bài viết là chia sẻ một góc nhìn về chẩn đoán lỗi ô tô để bạn có thể tham khảo thêm trong công việc.
OK rồi, NỔ MÁY…..
1. Vào chủ đề
Nếu bạn tìm kiếm trên Google với từ khóa “chẩn đoán” thì mình tin chắc kết quả trả về sẽ chỉ liên quan đến y khoa. Và đó là lý do vì sao đoạn trên mình dùng một số từ trong y khoa trước khi vào chủ đề chính.
Khi đi khám chữa bệnh, chúng ta có lẽ đều đã biết quá trình chẩn đoán bệnh của bác sĩ:
- Bác sĩ sẽ hỏi chúng ta các câu hỏi liên quan đến tình trạng sức khỏe, bệnh tình, khai thác tiền sử, bệnh sử.
- Sau đó bác sĩ sẽ khám lâm sàng và chỉ định thêm các xét nghiệm khác nếu cần để có thêm cơ sở trước khi đưa ra kết luận về bệnh và đưa ra pháp đồ điều trị phù hợp.
- Trong quá trình điều trị theo pháp đồ đã đưa ra, bác sĩ cũng theo dõi và đưa ra những lời khuyên để phòng, tránh bệnh lặp lại.
Đó là chẩn đoán trong y khoa, còn chẩn đoán trong sửa chữa ô tô thì sao?
2. “Chẩn đoán” trong sửa chữa ô tô
Để cho ngắn gọn mình gọi là chẩn đoán lỗi ô tô. Đối với ô tô thì chẩn đoán thực sự không quá phức tạp như bác sĩ chẩn đoán người bệnh, bởi đối tượng cần chữa bệnh là ô tô – một “cỗ máy nhân tạo” đơn giản hơn nhất nhiều so với con người – một “cỗ máy tự nhiên”, đồng thời con người thì cũng quan trọng hơn rất nhiều so với xe cộ.
Tuy nhiên logic chẩn đoán thì tương tự và cũng đòi hỏi rất nhiều kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm của người thợ để có thể sửa đúng bệnh, tránh “phản tu” hay mất nhiều thời gian của cả thợ và chủ xe.
Theo đó chẩn đoán lỗi ô tô là một quá trình mà người thợ thu thập các thông tin về bệnh của xe, thực hiện kiểm tra trên xe và đánh giá kết quả để tìm ra bộ phận và nguyên nhân hư hỏng. Từ đó đưa ra phương án sửa chữa phù hợp và hướng xử lý tiếp theo (*) nhằm tránh lỗi lặp lại.
Khi chẩn đoán lỗi ô tô, người thợ sẽ thực hiện một quá trình bao gồm:
- Thu thập thông tin chi tiết về bệnh của xe mà Khách hàng đang quan tâm thông qua các câu hỏi, điều này tương tự như bác sĩ hỏi người bệnh vậy. Ở đây để chính xác hơn thì phải gọi là hiện tượng trên xe mà Khách hàng đang quan tâm, bởi đôi khi nó không phải là lỗi mà chỉ là những hoạt động bình thường của xe nhưng không đúng với kỳ vọng hoặc trải nghiệm của Khách hàng.
- Thực hiện kiểm tra tình trạng hoạt động tổng quan của xe và các bộ phận, chi tiết có liên quan đến hiện tượng mà Khách hàng mô tả. Người thợ sẽ có thể sử dụng các dụng cụ khác nhau để kiểm tra xe. Phổ biến nhất sẽ là phần mềm chẩn đoán (Diagnostic scan tool), đồng hồ đo điện… Hoặc một dụng cụ rất đơn sơ có thể là đèn thử 😊
- Dựa trên thông tin từ Khách hàng và kết quả kiểm tra các bộ phận bên trên, người thợ đưa ra đánh giá về bộ phận hư hỏng và cơ chế phát sinh hư hỏng.
- Đưa ra phương án sửa chữa và lời tư vấn sử dụng cho Khách hàng để tránh lỗi tương tự lặp lại.
Quá trình chẩn đoán như trên có thể lặp lại nhiều lần tùy thuộc vào rất nhiều yếu tố, trong đó phụ thuộc chủ yếu vào mức độ phức tạp của bệnh và năng lực của người thợ.
Có những bệnh phổ thông, không quá phức tạp thì người thợ có thể nhanh chóng đưa ra phương án xử lý mà chỉ cần thực hiện 1 lần đi theo trình tự chẩn đoán. Hoặc có những bệnh lặp lại trên 1 dòng xe, theo tuổi đời nhất định thì người thợ có thể đưa ra phương án sửa chữa rất nhanh và hiệu quả chỉ bằng việc hỏi thông tin từ Khách hàng.
Ngược lại với những bệnh mới, xảy ra chập chờn, khó xác nhận hoặc xảy ra trên xe có nhiều hệ thống phức tạp thì người thợ có thể phải nhiều lần lặp lại quá trình chẩn đoán mới có thể tìm được nguyên nhân.
Tuy nhiên dù bệnh khó hay dễ, người thợ có kỹ năng chẩn đoán tốt hay không thì họ cũng luôn thực hiện trình tự chẩn đoán như trên khi sửa xe. Có chăng khác nhau ở việc dành nhiều gian để ưu tiên cho bước chẩn đoán nào mà thôi. Với kinh nghiệm cũng như một người thợ và đam mê sửa xe, mình thấy hầu hết chúng ta sẽ tập trung nhiều vào bước kiểm tra để tìm ra bộ phận hư hỏng rồi sửa.
Bước hỏi về “bệnh án” có thể chỉ cần biết sửa lỗi gì, xe có va quệt hay lịch sử sửa chữa gì liên quan hay không để loại trừ bệnh cho nhanh. Nếu cần thêm thông tin gì thì cố vấn dịch vụ sẽ cung cấp. Bước tư vấn Khách hàng để tránh lỗi lặp lại thì đương nhiên cố vấn dịch vụ sẽ làm khi giao xe.
Chính sự ưu tiên khác nhau khi thực hiện các bước trong quá trình chẩn đoán quyết định hiệu quả chẩn đoán là khác nhau. Và từ đó tạo ra ranh giới rất mong manh, mờ nhạt giữa “chẩn đoán” và “chỉ đoán”.
3. “Chẩn đoán” và “chỉ đoán”
Đây là chủ đề khó, thực sự rất rất khó để tìm ra duy nhất một câu trả lời đúng phân biệt đâu là chẩn đoán và đâu là chỉ đoán. Không có sách giáo khoa nào nói về điều này. Và dù có là chẩn đoán hay chỉ đoán đi nữa, thì chỉ cần đạt được mục đích cuối cùng là sửa được xe cho Khách hàng thì tất cả những điều bạn làm đều đúng, đều phù hợp. Có điều thời gian hoặc “lợi nhuận” mà bạn nhận được cho đến khi xử lý được dứt điểm bệnh là khác nhau mà thôi.
Mình lấy một ví dụ đơn giản, Khách hàng đưa xe vào kiểm tra do xe đã bị mấy lần hết ắc quy và không thể nổ máy được, phải câu bình.
- Chỉ đoán: Nhìn mắt thần và đo điện áp của ắc quy thấy yếu, chủ xe lại là phụ nữ nên đánh giá Khách hàng quên không tắt đèn bên trong xe nên bị hết ắc quy, cộng thêm bình cũng sử dụng được gần 2 năm rồi. Phương án xử lý là thay ắc quy mới và theo dõi thêm. Khách hàng đi ổn định được 1 vài tuần đầu, sau đó tình trạng tương tự lại lặp lại. Lần sau này người thợ đã kiểm tra cẩn thận hơn, phát hiện ra có một ECU ăn dòng nhiều bất thường kể cả khi đã tắt khóa điện. Phương án xử lý là thay thế ECU hư hỏng. Sau khi sửa chữa Khách hàng không phản hồi xe bị lỗi trở lại.
- Chẩn đoán: Kiểm tra mắt thần của ắc quy thấy yếu. Tiến hành đo kiểm hệ thống nạp 12V thì kết quả bình thường. Đo kiểm dòng rò của xe thấy cao hơn đáng kể với xe cùng loại. Tiếp tục kiểm tra thêm thì thấy có một ECU ăn dòng nhiều bất thường kể cả khi xe đã tắt khóa điện. Phương án xử lý là thay thế ECU và bình ắc quy mới. Sau khi sửa chữa Khách hàng không phản hồi xe bị lỗi trở lại.
Về cơ bản cả 2 trường hợp trên đều xử lý bệnh của xe, là không còn hết ắc quy dẫn đến phải câu bình nữa. Nhưng điểm “chỉ đoán” của trường hợp 1 là sử dụng thông tin “chủ xe là nữ” như là yếu tố chính để nhận định về nguyên nhân hư hỏng một cách không logic. Điều này khiến Khách hàng đã phải đến kiểm tra 2 lần trong trường hợp đầu tiên.
Trong quá trình làm việc thực tế, mình cũng đã từng không phân biệt được chẩn đoán và chỉ đoán. Cách mà mình đã từng làm là dựa vào kinh nghiệm và kiến thức đã biết, xem lỗi đó có thể do bộ phận nào hư hỏng mà gây ra, kinh nghiệm đã từng gặp lỗi này hay chưa và nguyên nhân là do đâu. Sau đó đi kiểm tra theo các nguyên nhân mà mình cho là nó có thể xảy ra, hoặc không thì mình thay thử để loại trừ cho nhanh.
Mình gọi những nghi ngờ về bộ phận hư hỏng như trên là “định kiến”, và quá trình chẩn đoán như vậy là “chẩn đoán ngược”.
Vậy làm như thế nào để phân biệt giữa chẩn đoán và chỉ đoán? Mình cho là không có cách nào cả, và cũng không phân biệt được. Trong chữ “chẩn đoán” đã bao gồm chữ “đoán” rồi. Phương pháp mà mình áp dụng trong công việc thực tế là tránh “chỉ đoán”, từng bước theo trình tự chẩn đoán và liên tục tự hỏi để nhận biết mình có đang chỉ đoán hay không. Khi ấy tức là mình đang chẩn đoán và đi đúng hướng.
Chủ đề trình tự chẩn đoán là một chủ đề khá rộng và khó để giải thích chỉ bằng một bài viết, chúng ta sẽ tiếp tục bàn sâu hơn về chủ đề này trong các bài viết tiếp theo.
Hy vọng bài viết cung cấp cho bạn những cái nhìn mới về chẩn đoán lỗi ô tô. Hãy chia sẻ những quan điểm, kinh nghiệm của bạn về chẩn đoán lỗi ô tô trong phần comment bên dưới nhé,
Cheers,
(*) Hướng xử lý tiếp theo có thể là lời tư vấn sử dụng cho Khách hàng để tránh lỗi lặp lại, hoặc cũng có thể là phối hợp với hãng điều tra thêm để cải thiện chất lượng sản phẩm.
